خه‌زانوو ژیوای

ڤاران ڤارۆ ، ڤاران ڤارۆ

ورته‌ ورته‌ شه‌وه‌ره‌ی

چنی

هاوار و هاڕه‌و ده‌ره‌ی

چانه‌ که‌ بڕیان قامه‌توو به‌رزوو شادره‌ختوو نه‌ره‌ی

پاێێزێوی ماته‌مین و خه‌مبار

هه‌واڵ مارانێ

تاڵه‌جه‌ڕ ئێساڵ

مێوه‌ ده‌یمه‌کێش

یاگۆ سوه‌یلی ، به‌رگی تازیه‌بار

ڕه‌شته‌بێ باڵاش

سه‌راون تا وار

سیروان تووڕه‌ن و که‌لاوش که‌رده‌ن

به‌گرمه‌گرموو هه‌ڕه‌شه‌و هاوار

به‌ سه‌ر شێویانی  

شه‌پۆلێ مدۆنه‌

ده‌ره‌ی ده‌ریـبه‌ر هه‌تا ڕه‌نگیدار

ئاخۆر مه‌زانۆ جه‌ کام تافوو وێش

جه‌ کام زاخه‌نه‌ ، عه‌باسش نیان کۆ

تا ئاخرین جار په‌ی خۆداحافێزی به‌ینه‌ پێوه‌ی تۆ .

دۆلۆ گزره‌ی ، سه‌رده‌ره‌ش گێرته‌ن واشی

و  

جه‌ شیویای زه‌ماونـۆ په‌پووله‌ نه‌خشینا

جه‌ کۆسوو مه‌رگوو پاشاو دڵدارا

مامۆسای دۆکتر

شانازیده‌روو لاده‌گاو شارا

دۆکتروو ڕوته‌ڵوو پاوراو هه‌ژارا

نسکه‌نسک گره‌واو

هه‌رسی وناڵینێ که‌راره‌ دامنه‌و

هه‌ورازه‌و نسارا

دۆکتر گیان دۆکتر

وه‌زه‌ خاسۆ یانه‌و مامیت

واروو که‌یڵیتا

یاگه‌ پاش گم که‌رده‌نی و په‌شۆکیانش ونه‌

چه‌مه‌ڕا چه‌ن ساڵ به‌ عه‌زره‌ته‌نه

تا غه‌ریبیه‌نه‌ به‌یوه‌ په‌ی لاش

ته‌ماشه‌ت که‌رۆ

ده‌ورشه‌نه‌ گێڵی

وره‌وروو ده‌نگیت به‌ی

ده‌رسوو مه‌کته‌بوو ئێنسانیه‌تی و ژیوایش په‌ی واچی

سه‌راجگاو کاکـۆڵـــکــانۆ زاوڵه‌ییت

کزووڵه‌ش که‌رده‌ن

مه‌لووکوو دڵته‌نگ

دلێ خه‌زانیه‌نه‌

کتێبـوو ویره‌کات ، وه‌شی و تاڵیه‌کات لاپه‌ڕه‌ مدۆوه‌

ئیسه‌ سه‌رنووکوو قه‌ڵه‌م تاسه‌بار پڕ جه‌ ئه‌ندێشه‌و وێروو ئاوه‌زت

به‌ کام لاپه‌ڕه‌و زانایی و ژیری

که‌رۆنه‌ خامه‌و به‌ ده‌سووخه‌ته‌ وردو وه‌شه‌که‌یت ، ته‌حریر که‌رۆوه‌

ئیسه‌ جه‌ داخوو کۆچی بـێ واده‌یت

ژه‌ره‌ژڵه‌ خاڵۆ چیاو تاسه‌کام

ده‌نگشا گیریانوو

نیانشاره‌ په‌رسه‌ ، سه‌رچه‌مه‌و شادیم

دۆکتر گیان دۆکتر

جه‌ نامای باڵات

کارێزوو چه‌مام وشک و برێـنـگ مدران

گۆڕاڵه‌ پایزێو قه‌ره‌قـۆزه‌کێ

شیوه‌ن که‌رانێ و

جه‌ مه‌رگوو تۆنه‌

ڕوه‌شا نه‌بــیـــێـــنه

سه‌ره‌ به‌ر بارا و به‌ به‌رگی چه‌رمه‌

دیسان مێمانی پاێێزی که‌را

ئاخر ئادێچێ شاره‌زا مزانا

ئێـتر که‌سێـو نیا

پێسه‌ په‌پووله‌ی

به‌ نه‌رم و نیان

لچ به‌رۆ خوه‌وه‌ و

مه‌ڵهه‌م بنیۆوه‌ زاموو نه‌وه‌شا

یادت به‌ خه‌یر ئه‌ی دۆکتر گیان ؛ یادت به‌ خه‌یر 

  ‌                          ــــ کوورش ئه‌مینی ــــ

ئێنسان وینای هه‌ره‌قه‌تین ( ئۆمانیسم ) جه‌ مه‌کته‌بوو دۆکتر سه‌عدیه‌نه‌

به‌ جستجوی تو

بر درگاه کوه می گریم

در آستانه‌ ی دریا و علف

به‌ جستجوی تو

در معبر بادها می گریم

در چار راه فصول

بێ چه‌م خشنای سه‌روو سه‌رده‌مه‌ ویه‌رده‌کامانه‌ ، چی ده‌ورو زه‌مانه‌نه‌ و دلێ کۆمه‌لگاو ئێمه‌نه‌ ، هۆکارێ ، سه‌به‌بێ و تاره‌ ئانه‌یه‌ بن بنه‌ڕه‌تێ فرێ هه‌نێ که‌گه‌ره‌کشانا ئێنسانی هه‌ره‌قه‌تین جه‌ مه‌کته‌بوو کۆمه‌ڵگایه‌نه‌ دوور که‌راوه‌ و په‌ی یاوه‌ی به‌ ئی مه‌رامیچشا هه‌وڵ و ته‌قالا مدانێ ، به‌ڕاسی چاره‌نویسوو ئێنسانوو ئارۆی چێشاو سه‌ره‌نجاموو ئی ئێنسانیه‌ چی دلێ لکه‌ کۆرانه‌ ئی سه‌رشیویایی ژیوایه‌نه‌ تا کۆگه‌ ملۆنه‌ و میاڤۆنه‌ کۆگه‌ ؟

پێسه‌ ده‌س پنه‌ که‌رده‌یوی باسه‌که‌ی ، پرسیارێوه‌ به‌ ڕواڵه‌ت قالبی و کلیشه‌یه‌ ، به‌ڵام جه‌ ئه‌سڵه‌نه‌ بنه‌ڕه‌تیه‌ و قووڵه‌ که‌ گاهه‌س داواچوو ئادێ ، جوابێو بۆ په‌ی هه‌زاران پرسیارانێوته‌ر جه‌ باراه‌و چه‌نی و چی پاسه‌ بیه‌ی مه‌رگوو وه‌شه‌سیاڤوو ئازیزی جه‌ ده‌س به‌رشیا‌ما. ئادیچ ئینه‌نه‌ : که‌ ئایا ئێمه‌یچ که‌ چیگه‌نه‌ گلێرێ بیێنمێوه‌ و به‌ جۆرێو ئاڵا هۆرگێری نه‌سڵوو وێماو کۆمه‌ڵگاو ده‌وروو به‌ریمانمێ هه‌ر پا شێوه‌ تووشو قه‌یرانو ژیر کۆشته‌ی (نخبه‌ کشی) نه‌بیێنمێ و نیه‌نمێ ؟ یام که‌تی هۆمێدوو وه‌رکه‌وتێوته‌ری هه‌ن . ئاواته‌ وازه‌نا به‌شی دووه‌م به‌ ڕاس به‌ر به‌ی .

به‌ ته‌ئکید ئی ئینسان دۆسه‌ هه‌ره‌قه‌تینه‌ ، سه‌رشێویا چنی دنیاو ده‌ورووبه‌ریش بێ ، نه‌ چا نه‌زه‌ره‌وه‌ که‌ نه‌شناسابێش ، که‌ خاس یاوابێشه‌نه‌ و چا ڕوه‌وه‌ که‌ کۆڵه‌کێ سمه‌رینێ و خشت خشتێ چۆکڵه‌ین و ئا بنه‌ڕه‌تیه‌ که‌ دنیاو ده‌ورو به‌رێش جادیشا وه‌ش کریا بێ و دیسان ئا په‌یوه‌ندیه‌ چڵکنه‌و ئا ڕه‌وابێته‌ درۆزنه‌ سه‌رشه‌وه‌ حاکم بێ هه‌ستوو نزیکیش چنی نه‌که‌رێ و له‌یده‌ و بێگانه‌ بیه‌بێ چنیش . هه‌ر پاسه‌ وه‌روو ئانه‌یه‌ گۆشێوی ئه‌ژنه‌وا تێژ نه‌بێ ده‌نگش بژنه‌ڤۆ  و داواکاریه‌کاش به‌ خاس ژواب دۆوه‌  هه‌ر وه‌روو ئینه‌یچه‌ بێ ده‌غده‌غه‌کێش و ده‌ردێ دڵيکه‌یش مه‌جالێوشا په‌ی به‌ر ئامه‌ی چا چوارچێوه‌ پان و گه‌ره‌نه‌ که‌ ئاواتش بێ په‌یدا نه‌که‌رد .

ئی ئێنسانه‌ گه‌وره‌ که‌سێو بێ که‌ وه‌شیش ئانه‌ بێ دلێ خه‌ڵکیه‌نه‌ و پێسه‌ وێشا بژیڤۆ و هه‌ر پاسه‌ بی یاوانه‌ ئا پله‌ و ئاسته‌ جه‌ ئێنسانیه‌تی که‌ ده‌رکش په‌ی ئێمه‌ سه‌ختوو مۆشکێڵا . هه‌ر پی بۆنه‌وه بێ که‌ شۆکه‌رانوو عۆمروو وێش نه‌ پێسه‌ سۆقراتی که‌ تکه‌تکه‌ وه‌رێ . ئێنسانیه‌توو ئادی ئاستیوه‌نه‌ بێ که‌ هه‌ر چا وه‌خته‌نه‌ ته‌بیبێوی ته‌مام بێ ؛ هه‌ر چا حاله‌نه‌ یاریده‌روو خه‌ڵکی بێ په‌ی لابه‌رده‌و گرفته‌کاشا ه‌ سه‌روو گردو ئی کاره‌ سه‌ختانه‌ خه‌م ڕه‌وێن بێ په‌ی خه‌مه‌کاشا . شێوه‌و به‌ کار به‌رده‌ی که‌لیماش ، ڕه‌وتوو قسه‌ که‌رده‌یش ، ته‌ماشا که‌رده‌یش و هۆرزه‌و ئه‌ره‌نیشتش گردێ نیشانده‌رێ خرۆشیای ده‌ریایوی توفانی دلێ ده‌روونی گه‌وره‌یشه‌نه‌ بێ . و پێسه‌ چزاره‌ پاوزه‌ی ده‌رگیر چنی بیه‌ی ئێنسانی بێ و ئا ڕووداوه ناشیرینێ که‌ ده‌ورشه‌نه‌ بێنێ جه‌ ئاستی ئێنسانیه‌نه ئازارش دێنێ . ده‌رد و ڕه‌نجش کێشا و وێش فێروو تیکه‌ وه‌ش وارده‌ی نه‌که‌رد و دلێ کوچه‌ و کۆڵانوو  کۆمه‌ڵگایمانه‌ به‌ گردوو دڵه‌ له‌رزه‌کاو ئێسترێسه‌کاشه‌وه‌ ژیوا و خه‌ڵك وه‌شه‌سیاویش په‌ی هه‌میشه‌ی زینده‌و ماندگارا . جه‌ لای ته‌ره‌وه‌ به‌ جۆرئه‌ت متاڤونه‌ واچوو ، دۆکتر سه‌عدی ڕۆشن فکرێوی فه‌لسه‌فێچ بیان که‌ تاوانش ئه‌ندیشێ و فکرێوی تازه‌ بنیۆره‌ . هه‌ر پی بۆنه‌وه‌ ؛ ئه‌ندیشه‌و ئێنسان دۆسی و وه‌شه‌سیاوی ئێنسانی بیه‌ن به‌ باوه‌ر دلێ دڵوو گردوو ئا که‌سانه‌ که‌ به‌ جۆرێو په‌یوه‌ندیشا بیه‌ن چنی دۆکتری و ئا ویره‌ به‌رزاشه‌ مژناسا وه‌ هه‌رپاسه‌ به‌ جۆرێو به‌ڕاوه‌ به‌رده‌ی ئی مه‌راسێمیه‌ په‌سه‌ند که‌رده‌ی ئا باوه‌رانه‌.

ڕا ، هۆکار ، هه‌ده‌ف وه‌ سه‌ره‌نجام به‌ باوه‌روو من ، مه‌کته‌بوو دۆکتر سه‌عدی چنێ تێئۆری سازگار نه‌بیه‌ن و نیا وه‌ ئه‌گه‌ر نامێوه‌ جه‌ دۆکتروو هه‌ژارا مه‌نۆوه‌ نه‌ک هه‌ر به‌ خاترۆ دۆکتری که‌رده‌ی ئالبێرت شوایتزێڕیش پێسه‌ پزشکێوی پایه‌ به‌رزی بیه‌ن ، که‌ وه‌روو رێزوو حۆرمه‌تێویا که‌ دڵوو خه‌ڵکیه‌نه‌ به‌ بۆنه‌و یاریده‌ی گیروگرفته‌کاشا و جه‌ نه‌هایه‌ته‌نه‌ ته‌کریموو ئێنسانا جه‌ به‌رزته‌رین ئاستوو وێشه‌نه‌ بیه‌ن و هه‌ر پی هه‌رماناشه‌ بێ که‌ سه‌له‌مناش : مرگ پایان کبوتر نیست .

پێسه‌ خه‌سار ئه‌ژناسی ئی قسه‌و باسیه‌ و په‌ی وه‌رگێرته‌ی جه‌ تراژێدیهایێوته‌ر چی ده‌سیه‌ که‌ متاڤۆ که‌سانێو ته‌ر پێسه‌و دۆکتریما جه‌ ده‌س پسانۆ . شیه‌وه‌ که‌رده‌ی ئی نۆکتئ که‌ ئارۆ کۆمه‌ڵگاو گۆلاله‌ و ئێمه‌ چنی کۆمه‌ڵێو گیروگرفتێ گۆلالێ گه‌ورێ ده‌س به‌ یه‌خه‌ن نیازێوی جدین . د‌ه‌ماریوی به‌رزوو هێزیوو قۆره‌تێوی فره‌ش گه‌ره‌کا تا پتاومێ کۆمه‌ڵگایوه‌ هه‌میشه‌ پاکه‌و وه‌ڵاتێوی هه‌میشه‌ سه‌وزما بۆ و په‌ی په‌روه‌رده‌ که‌رده‌ی که‌سانێوته‌ر پێسه‌ دۆکتر سه‌عدی قۆڵێ هۆرماڵمێ و ته‌لاش که‌رمێ .   یام پتاومێ ئا خۆنچه‌ ساوایا پارێزنمێ تا گه‌شه‌ که‌راو تنگیاوه‌ و به‌ ویری خراب نه‌سیسیاوه‌ .  

گرفتانێو پێسه‌و ئێعتیادی ، ده‌رس وێڵ که‌رده‌ی ، که‌مه‌وه‌ بیه‌و ئه‌نگیزه‌و ده‌رس وانای و هه‌زاران لارووچۆتیێ و ده‌ردێ ته‌رێ که‌ به‌ ئه‌ره‌وشکنای و شی که‌رده‌یشا وه‌ به‌ وه‌رچه‌م گێرتی یاگۆ ویریما و کۆمه‌ڵگاو وێما دلێ ئێ دنیا پڕ شه‌پۆله‌ینه‌ پتاومێ پایگاو فه‌رهه‌نگی وێما وه‌ش که‌رمێ و  ویرێ تازێ و ئێنسان مێحوه‌رێ  بارمێنه‌ مه‌یدان .

دما واته‌م پێسه‌ پیشنه‌هادێوی و په‌ی حۆرمه‌ت نیای به‌ یاگۆ زانستوو فه‌رهه‌نگی و هه‌ر پاسه‌ جه‌ ڕێکایی پایه‌و فکری و عێلمی دۆکتر سه‌عدیه‌نه‌ به‌ هامکاری بۆنیاده‌ خه‌ڵکیه‌کا پێسه‌ شوورای ئێسلامی ، ئێداره‌و ئێرشادی و ئامووزش و په‌روه‌رش ، کۆمیتێو په‌ی ئه‌ره‌نیای خه‌ڵاتێوی تایبه‌ت به‌ نامۆ '' خه‌ڵاتوو تایبه‌توو دۆکتر سه‌عدی '' (جایزه‌ ویژه‌ دکتر سعدی) وه‌ش کریۆ و گرد ساڵێوه‌ جه‌ مه‌راسێمێوه‌نه‌ به‌ که‌س یا که‌سانێو که‌ جه‌ زه‌مینه‌و جم و جووڵی ئێنسان دۆسانه‌و خه‌ڵکی ، عێلمی ، فه‌رهه‌نگی و ئه‌ده‌بیه‌نه‌ وه‌ڵکه‌وتێنێ پێشکه‌ش کریۆ .  

                                                                                                ــ کوورش ئه‌مینی ــ

ئێنسان وینای هه‌ره‌قه‌تین ( ئۆمانیسم ) جه‌ مه‌کته‌بوو دۆکتر سه‌عدیه‌نه‌